Poznaj Polskę i
jej sąsiadów z Polą Neis 

Rekord Polski w liczbie odwiedzonych muzeów, restauracji i atrakcyjnych miejsc.
Polish English French German Italian Portuguese Russian Spanish
reklama1
reklama2
reklama3
reklama4
reklama5
reklama6
reklama7
reklama8
reklama9
r10
r11
r12
r13
r14 
r15 
r16 
r17 
 r18
r19 
 r20
r21 
 r22
 r24
 r25
 r26
 r27
r28 
r29 
r30 
r33 
Utworzono: 06.09.2017r.

Słów kilka o Rajczy (Beskid Żywiecki) i pałacu Habsburgów (wcześniej Lubomirskich)

Pałac (obecnie SPZOL) - Rajcza. Pałac (obecnie SPZOL) - Rajcza.

Rajcza to wieś gminna położona w Beskidzie Żywieckim, w województwie śląskim, w powiecie żywieckim. Jest znaną miejscowością o charakterze letniskowym z infrastrukturą do uprawiania sportów zimowych. Mnie kojarzyć się zawsze będzie z przesiadką z pociągu (relacji Żywiec - Zwardoń) do autobusu, który zawoził mnie do Ujsoł, Złatnej czy Soblówki. Dworzec PKP położony jest kilka kilometrów od centrum wsi i nierzadko trzeba było tę odległość pokonać pieszo. 12 grudnia 1981 roku (w przeddzień ogłoszenia stanu wojennego) przemierzyłam ją z piękną choinką podarowaną mi przez gospodarza prywatnego domu w Soblówce, do której lubili przyjeżdżać studenci.

Weekendowe życie studenckie toczyło się wówczas w górach, wiele uczelni miało swoje chatki. Rekordzistą była Politechnika Śląska. Każdy wydział miał swoją chatkę. Niedaleko Soblówki, w dolinie Danielki, taką mieli chemicy.  

W Rajczy znajduje się (po lewej stronie drogi prowadzącej do Ujsoł) pałac wraz z otaczającym go parkiem. W roku 1988 cały zespół pałacowo – parkowy został wpisany do Rejestru Zabytków.

pawie

Z kart historii…

Teren, na którym powstała wieś Rajcza, wchodził w skład dóbr żywieckich należących od roku 1467 do rodziny Komorowskich. W roku 1624 znalazły się one w rękach polskich Wazów, nabyte przez królową Konstancję (żonę Zygmunta III). W roku 1660 Jan Kazimierz, król polski zezwolił na budowę kościoła w Rajczy. W roku 1676 tereny te przeszły pod własność rodziny Wielopolskich do roku 1779, gdyż na skutek zadłużenia pod koniec XVIII Wielopolscy sprzedali część swoich dóbr. W latach 1779-1809 kolejnymi właścicielami Rajczy byli Józef Górski, Karol Larisch, Daniella Kazimierska, Wincenty Kazimierski, Jan Jordan. Od roku 1809 właścicielką Rajczy została Agnieszka z Jordanów Siemiońska, następnie w roku 1813 Edward Siemioński oraz na krótko 1830-1833 Ludwik Delaveax. Prawdziwy przełom nastąpił, gdy właścicielem Rajczy w roku 1833 stał się Anastazy Siemioński, z tym okresem należy wiązać budowę pierwszego pałacu. Około 1843 r. Anastazy Siemioński założył zakład żelazny tzw. „Hamry”. Nastąpiła dalsza rozbudowa pałacu i przyległego parku. W latach 1854-1893 Rajcza była w posiadaniu Teodora Primavesi, który przejął po Siemiońskich dobra ziemskie wraz z zakładem żelaznym. Rodzina Primavesi pochodziła z Włoch z okolic Lago di Como, później osiedliła się na Morawach w Ołomuńcu. Rodzina ta posiadała liczne zakłady przemysłowe, cukrownie, przędzalnie i rafinerie spirytusu. Niewątpliwie pałac w Rajczy za sprawą Teodora Primavesi przybrał konkretny, zwarty kształt. Piękny, zadbany park z licznymi rzeźbami, stawem i unikatowym drzewostanem dodawał splendoru całości. Pałac z czasów Siemiońskich i Primavesich był budynkiem jednokondygnacyjnym z poddaszem. Flankowany był trzema dwukondygnacyjnymi alkierzami-wieżami. Całość była dekorowana zdobnymi elementami plastycznymi, dwubarwnymi, pseudogotyckimi. Ogólnie przedstawiał neogotycki budynek o ciekawej „malowniczej” bryle. Wraz z rozwojem pałacu i zakładów żelaznych, także sama wioska Rajcza doznała przeobrażenia. Jak podają źródła historyczne od roku 1884 przechodziła tędy linia kolejowa kolei traswelsalskiej łączącej Kraków z Wiedniem. Dworzec kolejowy w Rajczy, duży i okazały jak na tak małą wioskę zaprojektował architekt austriacki (budowniczy dworca kolejowego w Żywcu). Wioska posiadała szkołę ludową, stację kolei państwowej, stację poczty i rozbudowujący się duży kościół. Nastąpił wzrost zainteresowania walorami krajobrazowymi i klimatycznymi Rajczy.

Lubomirscy

W latach 1894-1914 właścicielem Rajczy był książę Władysław Lubomirski - właściciel licznych dóbr w Polsce. Dwudziestoletni okres panowania w Rajczy Lubomirskich to najlepszy czas dla pałacu, który przeszedł kolejną już ostatnią gruntowną przebudowę (1895-56). Książę Władysław Lubomirski z małżonką Elżbietą de Vaux to wielcy prekursorzy sztuki polskiej. Projektodawcą pałacu w Rajczy był prawdopodobnie znany krakowski architekt. Do dziś trwa spór historyków o jego nazwisko (Sławomir Odrzywolski, Zygmunt Hendel, Karol Knaus, Tomasz Pytliński czy też Julian Niedzielski?). Który z nich zaprojektował i przebudował piękny pałac o zachowanej do dziś bryle w stylu neorenesansowym - nie wiadomo. Nowo zaprojektowany pałac pogodził funkcje wygodnej wiejskiej rezydencji ze stonowaną reprezentacją. Bujne życie towarzyskie i kulturalne księcia Lubomirskiego, jego liczne uzdolnienia i zainteresowania zjednały mu rzesze przyjaciół wśród muzyków, ludzi z kręgu kultury i polityków. W pałacu przebywali Karol Szymanowski (światowej sławy polski kompozytor), Grzegorz Fitelberg (znany kompozytor i dyrygent) oraz wielu artystów Młodej Polski. Niestrudzony książę meloman Władysław Lubomirski napisał operetkę „Die liebe Unschuld” wystawioną w Wiedniu w 1912 r., oraz znany utwór „Andante” wykonany w Warszawie w 1919 r., życzliwie przyjęty przez krytykę. Inna słabość księcia Lubomirskiego to konie. Był ich znawcą, posiadał liczne stajnie m.in. w Wiedniu. Konie z jego stajni wielokrotnie wygrywały słynne wyścigi. Drugą jego pasją był tenis. Potrafił swym talentem i osobowością rozsławić Rajczę, piękno gór i Polskę. Za jego panowania pałac tętnił życiem.

Habsburgowie

W roku 1914 książę Władysław Lubomirski sprzedał Rajczę arcyksięciu Stefanowi Karolowi Habsburgowi. Habsburgowie żywieccy prócz zamku w Żywcu stali się właścicielami drugiego pięknego pałacu w Rajczy. Odbywały się tam koncerty z udziałem największych muzyków polskich tego okresu: Paderewski, Szymanowski, Fitelberg, Różycki, Szeluto, Rubinstein i inni.

Nowa rola pałacu

W końcu w 1916 roku arcyksiążę Stefan Karol Habsburg przekazał obiekt na cele sanatoryjno-szpitalne dla kombatantów I wojny światowej. W roku 1918 obiekt wraz z parkiem został przekazany na szpital wojskowy Czerwonego Krzyża dla „piersiowo chorych”.

W 1954 roku utworzono w pałacu Państwowe Sanatorium Przeciwgruźlicze. W 1966 roku pałac był remontowany i po raz kolejny zdewastowany. W latach 1966–1967 dobudowano nowe skrzydło, mieszczące kaplicę i świetlicę.

W 1991 sanatorium przekształcono w Państwowy Zakład Opiekuńczo Leczniczy. W 1999 roku przeprowadzono kapitalny remont, od tamtego roku pałac jest siedzibą Samodzielnego Publicznego Zakładu Opiekuńczo-Leczniczego dla przewlekle chorych.

W Rajczy warto jeszcze zobaczyć:

- Sanktuarium Matki Boskiej Kazimierzowskiej (znajduje się tu obraz Matki Bożej Kazimierzowskiej, będący jedną ze starszych kopii Obrazu Jasnogórskiego)

r5

- Park

r1

Odwiedzić:

- Centrum Kultury i punkt it, w którym można zobaczyć którąś z wystaw czasowych - trafiłam na „słodką” prezentującą wyroby z piernika

r3

r4

A także:

- Wybrać się na deser, np. na lody do Cafe Wanilia. Te „Prawdziwe” smakowały wybornie.

r6

r7

r8

 

 

W artykule wykorzystałam tekst z tablicy informacyjnej.

 

Skąd:

POZNAJ Z POLĄ NEIS SĄSIADÓW POLSKI

Niemcy

flaga niemiec mala

Rosja

flaga-rosji-mala

Litwa

flaga-litwy-mala

Białoruś

flaga-bialorusi-mala

Ukraina

flaga-ukrainy-mala

Słowacja

flaga-slowacji-mala

Czechy

flaga-czech-mala
Niemcy Rosja Litwa Białoruś Ukraina

Słowacja

Czechy